• شناسنامه استان

یزد مرکز استان و شهرستان یزد در مرکز ایران است. این شهر بین رشته‌های شیرکوه و خرانق و در دره‌ای وسیع قرار گرفته‌است. آبادانی یزد از سدهٔ پنجم هجری به بعد بوده و اتابکان فارس از مهم‌ترین عوامل پیش‌رفت این شهر در سده‌های گذشته به‌شمار می‌روند. یزد در منطقه جنوب شرق ایران واقع شده‌است. فاصله شهر یزد تا کرمان (مرکز منطقه‌ای جنوب شرق کشور)۳۵۱ کیلومتر است.

واژهٔ یزد در لغت به معنای مقدس و پاک بوده و وجه‌تسمیهٔ این شهر، سرزمین مقدس و شهر خدا است. یزد پناهگاه بسیاری از دانشمندان و بزرگانی بوده که در زمان حملهٔ مغولان به ایران در سده‌های هفتم و هشتم هجری، این شهر را سکونتگاه و محل زندگی خود قرار داده بودند.

مسجد جامع کبیر، مسجد امیرچخماق، مسجد ملااسماعیل، مسجد بندرآباد، مسجد آمنه‌گل، امامزاده ابوجعفر، آتشکدهٔ بهرام، باغ دولت‌آباد، خانهٔ رسولیان، خانهٔ عرب‌ها، خانهٔ لاری‌ها، خانهٔ ملک‌التجار، مدرسهٔ خان و مدرسهٔ شهاب‌الدین، بقعهٔ سیدخلیل، بقعهٔ دوازده‌امام، بقعهٔ سیدرضا، بقعهٔ فهادان، بقعهٔ شیخ‌داد، مقبرهٔ علی‌خاموش، بقعهٔ سیدپنهون، بقعهٔ سید رکن‌الدین، آب‌انبار شش‌بادگیری، امامزاده زید، امامزاده میرحسن، بقعهٔ زرندیان و بقعهٔ سادات از مهم‌ترین آثار باستانی یزد محسوب می‌شوند. این شهر به شهر بادگیرها معروف است

نام گذاری

واژه‌هایی که در تاریخها، سفرنامه‌ها، سیاحتنامه‌ها و دیگر مدارک تاریخی مربوط به پیش از اسلام، ماد و پارت و نیز پیش از ورود آریایی‌ها تا دوران کنونی به یزد داده شده‌است عبارتند از :

الف : ایز - ایزاطیخه – ایزدیس – ایساتیس – ایستخای

ک : کت – کتروا - کته – کث – کثه – که – کهثه

گ : گث – گبست

د: دارالسیاده – داراشیعه – داراالعباده – دارالمومنین - دارلعلم

ش : شهر ایزد

ی : یزجی – یزد – یزدان شهر – یزدان گرد – یست – یسدی – یسن – یکس

واژه « یزش » به معنای ستایش و نیایش در زبان پارسی میانه‌است .

واژه « یزدان » یا « یزتان » نیز می‌باشد که معنای پاک، مقدس، فرخنده و در خور آفرین است به معنی ذات خدا است . یعنی آفریننده خوبی‌ها، پاکی‌ها و شهر خداست و این آخرین نامی است که در دوران ساسانیان بدان خوانده شده‌است .

 

ایساتیس یا « فرافر» عیناٌ شهر کنونی نبوده بلکه شش فرسنگ بالاتر از این شهر به سمت فرافر « هرفته » در دامنه کوه مهریز قرار داشت و شاید ایساتیس همان است که در جغرافیای بطلمیوس به نام « ایستیخای » در بیابان کارمانیا « کرمان » از آن یاد شده‌است . ایساتیس در آثار جغرافیایی پیش به گونه « ایزا طیخه » به معنی یزد هم آمده‌است .

کثه که بیشتر کتب نام یزد را بدان خوانده‌اند.ابن بلخی در کتاب فارسنامه که در قرن ششم هجری تالیف شده نام اصلی یزد را «کثه» نامیده و احمد بن حسین بن علی کاتب نیز در قرن نهم در کتاب تاریخ یزد نام «کثه» را تایید نموده که معنی شهر کوچک است زیرا در پارسی باستان این واژه به معنای کوچک است زیرا کثه در مقایسه با ایساتیس که شهر بزرگی بود در حومه یزد قرار داشته و کوچک بوده‌است . اصطخری درباره یزد می‌گوید :« کثه مرکز یزد، شهری است درحاشیه کویر دارای هوای خوب ودرعین حال واجد آسایش وتنعم شهرهای بزرگ است » .

درزمان ساسانیان به فرمان احمد قریشیان در این محل شهری بناشد که آن را « یزدان گرد » نام نهادند و یزد گرد شهر را به دختر خود هدیه داد. واژه یزد نامی است باستانی که ریشه در « یشت » یا « یزت » و « یسن » داردبا مفاهیمی چون ستایش، نیایش، پرستش، ایزد و... که یکی از فصول پنجگانه اوستا هم با یکی از این نامها یعنی یشت خوانده شده‌است .

بعداز آمدن اسلام وگرایش مردم یزد به دین اسلام عنوان دارالعباده یادرالعباده به این شهر داده شد . زیرا علاء الدوله کالنجار از ملکشاه سلجوقی تقاضای حکومت یزد را کرده بود تادرآن جا به عبادت بپردازد. احمد کاتب مورخ یزدی قرن نهم هجری قمری نوشته‌است که: «در سال ۵۰۴ هجری قمری ملکشاه سلجوقی حکومت یزد را به علاء الدوله کالنجار واگذار کرد و آن را دارالعباده نامید. اسامی منتسب به این شهر یعنی کثه (شهر دارای کتس=قنات)، فرافر (دژ بالایی)، هرفت (دژ نگهبانی)، ایساتیس (شهر دارای چشمه پوشیده نیرومند یا قنات نیرومند)، ایستیخای خبر بطلمیوس در صحرای کرمان ("ایس- تی-خا" به همان معنی ایساتیس) و یزد (شهر دارای چشمه پوشیده=قنات) نشانگر اهمیت دیرین و بزرگی این شهر کویری باستانی می‌باشند. وجه اشتقاق خود نامهای فارسی قنات یعنی کاریز (کا- ریز) و کتس (کت- اوس) هم چشمه ریزان و خانه چشمه‌است. آثار این قنات نیرومند تاریخی دورتر از خود شهر یزد در بین کوههای شیرکوه و مهریز باقی مانده‌است.

فرهنگ، زبان و گویش مردم یزد

مردم یزد به زبان فارسی رایج با لهجه یزدی سخن می‌گویند و بسیاری از واژه‌ها و ترکیبات زیبای فارسی را در گویش خود حفظ کرده‌اند. در استان یزد برخی ویژگی های گویشی میان شهرستانهای مختلف محسوس است. معتقدان به آیین زرتشتی در میان خود هنوز به زبان نیاکانشان سخن می‌گویند و به ویژه مراسم مذهبی خود را با این زبان انجام می‌دهند. گویش یزدی بخشی از فارسی دری (فارسی خالص و اولیهٔ ایرانیان) است.

از دبیرستان‌های قدیمی یزد می‌توان به دبیرستان مارکار، دبیرستان ایرانشهر و دبیرستان کیخسروی اشاره کرد.از جمله دبستانهای قدیمی یزد دبستان بدر است که بسیاری از بزرگان یزد در آن به تحصیل پرداخته اند

روستاهای شهرستان یزد

از مناطق روستایی یزد به روستاهای شمالی یزد در مسیر یزد اردکان همچون اسلام آباد(میمونه) وعـلی آباد وحسن آباد و حسـین آباد وغیره اشاره نمود در طرف دیگر یزد بسمت جنوب به روستاهایی همچون ((هرفته))احمد آبـاد ومحمد آباد ودهـنو و ... اشاره نمود از روستاهای غربی یزد هم به روستای خضر اباد واز شرق به روستاهای منطقه دُربید ازجمله دُربید و دَربید و طامهر و دشت ده و خورشید آباد و نیوک و تنوره و کلمند و انـجیره و نارستانه و مرزعه تراب اشاره نمود که بعضی از این روستاهها مانند نارستانه یکی از مناطق مقدس زرتشتیان می‌باشد

صنایع یزد

در یزد صنایع بزرگی همچون نساجی فرش، نساجی پارچه‌های طرح دار و ساده و فولاد و معادن آهن و معادن ذغال سنگ و معادن سنگ و کارخانجات کاشی و کارخانه‌های کابل و فیبر نوری و صنایع غذایی جای گرفته‌است که با وجود این صنایع حدود ۵۳ درصد از مصرف برق در تعرفه صنعتی استفاده می‌شود. صنعت زرگری یا طلا سازی در یزد از مهمترین و مشهورترین صنایع یزد در سطح کشور است.

معماری جدید یزد

ایجاد گذرگاه‌های جدید غیر هم سطح همچون میدانهای امام حسین(ع)، شهدای محراب، معلم، شهید باهنر و گذرگاه تازه تاسیس میدان مهدیه همچنین ایجاد مجموعه فروشگاهی جدید مثل آریا و تک در صفائیه یزد و مجتمع ستاره در میدان آزادی (باغ ملی )و مجتمع در حال ساخت بازار بزرگ شهر در منطقه صفائیه می‌توان اشاره کرد ایجاد مجمتمع‌های مسکونی در مناطق مختلف از جمله صفائیه (مجتمع شقایق، هادی، فرهنگ و...)و ورودی جاده تفت به یزد

ره‌آورد

آب وهوا

دارای آب و هوای اقلیمی ـ گرم و خشک بیابانی است و نوسان دما در تابستان و زمستان و حتی در شب و روز بالا و متغیراست و این از ویژگیهای آب و هوایی منطقه به شمار می‌رود، از این نگاه می‌توان گفت: یزد دارای دو فصل است فصل بلند گرما (از اسفند تا مهر) و فصل کوتاه سرما ( از آبان تا اواخر بهمن) .

 


نگاره ها

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/thumb/1/19/YazdJameMosque.jpg/112px-YazdJameMosque.jpg

مسجد جامع کبیر یزد

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Bad_Gir_Yazd_Dolat_Abad.jpg/90px-Bad_Gir_Yazd_Dolat_Abad.jpg

باغ دولت آباد یزد

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/thumb/6/69/Amir_chakhmagh.jpg/90px-Amir_chakhmagh.jpg

تکیه امیرچخماق

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Yazd_Altstadt.jpeg/89px-Yazd_Altstadt.jpeg

نمای کوچه‌ای معمولی و بادگیر

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Hayat-howz_Khuneh_Lari_Yazd.jpg/120px-Hayat-howz_Khuneh_Lari_Yazd.jpg

حیاط خانه لاری‌ها

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/thumb/2/2a/Yazd_Lariha2.jpg/101px-Yazd_Lariha2.jpg

سقف اتاق خانه لاری‌ها

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Gym.JPG/120px-Gym.JPG

آب انبار پنج بادگیره امیر چخماق

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Kucheh_yazd.jpg/90px-Kucheh_yazd.jpg

کوچه و ساباطی در یزد

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Yazd_panorama.jpg/120px-Yazd_panorama.jpg

دورنمایی از گنبدها و گلدسته‌های یزد

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Bad_gir_yazd.jpg/90px-Bad_gir_yazd.jpg

بادگیر یزدی

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Yazd_weaver_side.jpg/120px-Yazd_weaver_side.jpg

هنرمند دارایی باف

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/thumb/e/ed/Yazd_Atash.jpg/120px-Yazd_Atash.jpg

آتشکده یزد

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/thumb/f/fb/Khan_Yazd.JPG/120px-Khan_Yazd.JPG

حمام خان یزد

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/thumb/c/c8/Yazd_wall.jpg/120px-Yazd_wall.jpg

قسمتی از برج و باروی قدیم یزد

  • http://upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/thumb/9/98/Yazd_Davazde_Imam.jpg/120px-Yazd_Davazde_Imam.jpg

قبه دوازده امام یزد

افراد سرشناس

شهرهای خواهرخوانده با یزد

یزد با برخی شهرهای جهان دارای پیوند خواهرخواندگی است:

·         جاکارتا، اندونزی

شیایتینگ، چین

·         یاسبرین، مجارستان

·         حمص، سوریه

مراکز علمی، آموزشی و فرهنگی

مراکز پزشکی

مراکز نظامی

کلیه حقوق این پورتال متعلق به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌باشد.